Data tonen aan: Fresku heeft een punt

“Al bouncen blanke pubers met je tracks mee
Hilversum wil blanke rappers per se, geen blackface.
[…] Gooi een beetje dance en wat rock voor een hit, man
Nigga bleek je huid, je moet loekoe als een witmang
NIgga zo doe je dat”

Dat rapt Fresku in zijn nieuwe nummer ‘Zo Doe Je Dat’ terwijl hij zijn gezicht wit schminkt (en later op een gitaar begint te jengelen). Bottom line: als je als zwarte rapper gedraaid wil worden in Hilversum dan kun je je maar beter gedragen als een blanke, een ‘witmang’.

Het is niet voor de eerste keer dat er kritiek is over het gebrek aan hiphop op de Nederlandse radio en de ogenschijnlijke ‘white privilege’. Sommige Nederlandse hiphopartiesten hebben weliswaar miljoenen views op YouTube maar worden niet of nauwelijks opgenomen in de playlist van de radiostations.

Nadat de clip van Fresku online kwam, besteedden ook NRC Handelsblad, de Volkskrant en Vrij Nederland aandacht aan het nummer en de kritiek. Een openhartig gesprek tussen 3FM DJ Michiel Veenstra en Fresku gaf vorige week nog meer duiding aan het onderwerp.

Eerder dit jaar coverde Fresku op sarcatische wijze een nummer de (blanke) gitaarboy Dotan in de ochtendshow van Giel Beelen, met de boodschap dat als hij succesvol wilde worden, hij maar beter gitaar kon leren spelen. Het nummer klinkt grappig, maar heeft een serieuze ondertoon:

“Soms denk ik, was ik maar Dotan
Dan kwam ik vaker langs bij Humberto Tan
En kwamen m’n liedjes op de radio langs
Maar nee ik ben een rapper, yo yo yo man.”

en:

“Was ik maar Dotan, Giel
Maar ik ben zwart en ik rap
Dus maak me maar dood dan Giel,
Want ik doe al zo m’n best
Want ik blijf zwart en heb geen gitaar
En wordt nooit blank
Yo yo yo bitch, yo yo gangstershit
Dat is alles wat ik kan”

Maar heeft hij ook gelijk? Worden zwarte rappers inderdaad geweerd van de radio? Volgens popjournalist Atze de Vrieze (3voor12) heeft Fresku zelfs meer dan een beetje gelijk. Het is een goede en ook uitgebreide uiteenzetting, maar net zoals in de artikelen van NRC, de Volkskrant en Vrij Nederland miste ik nog iets.

Data.

Gevoelsmatig denk ik wel dat Fresku een punt heeft, maar om wat meer ratio in de discussie aan te brengen heb ik playlist data verzameld en geanalyseerd. En op basis daarvan durf ik te zeggen: Fresku heeft absoluut een punt.

Ik heb namelijk geteld hoe vaak artiesten gedraaid zijn op 3FM in 2015 en in de maand augustus van 2015. Hiervoor maakte ik gebruik van het programmaatje van 3FMfan.nl, om mij inzicht te geven in de top 100 gedraaide artiesten in een te kiezen periode (in dit geval dus 2015 en augustus 2015)*. Ik heb deze artiesten in genoemde periodes vervolgens onderverdeeld in hiphop/ rap- en overige artiesten, en in zwarte en niet-zwarte artiesten. Zeker dat laatste is heel apart om te doen, het is lastig om mensen te turven op hun uiterlijk. Het kan zijn dat iemand anders net tot een andere indeling komt, het blijft natuurlijk afhankelijk van interpretatie (ter illustratie: Michael Jackson is in mijn lijst zwart en Taylor Swift ft. Kendrick Lamar tel ik als hiphop/ rap).

Resultaten
Totaal zijn er in 2015 (t/m augustus) 27.605 platen (van de 100 meest gedraaide artiesten) op 3FM gedraaid. Ik noem dit hieronder ‘plays’; het aantal keer dat een artiest gedraaid is. Koploper qua plays in 2015 is Kensington.

Allereerst is het relevant om onderscheid te maken in de hoeveelheid hiphop en het zwarte artiesten op de radio. Hiphop (of nummer met rap) is inderdaad ondervertegenwoordigd (4% van de som van de plays) op 3FM, zoals onderstaande grafiek laat zien:

Rap_2015

Zwarte artiesten (‘blaka mangs’) zijn ook onderbedeeld in de playlist; bijna 3.700 (13%) van de 27.605 plays was van (of met) een donkere artiest:

Donker_2015
Muzikanten die én zwart zijn én rappen zijn helemaal relatief zeldzaam op de radio: zij krijgen slechts 2% van de plays. Kendrick Lamar is overigens verantwoordelijk voor 401 van de 599 plays (met én zonder Taylor Swift).

Rap en donker_2015

Augustus 2015 laat dezelfde verhoudingen zien (4,7% met rap en 14,5% blaka mang, met rap én blaka mang is 4,1%).

Het moge duidelijk zijn dat (zwarte) rappers inderdaad moeilijk doordringen tot de playlist van 3FM. Het overgrote deel van de playlist bestaat uit witmangs met een gitaar**.

Fresku’s kritiek lijkt terecht.

Het is overigens niet dat 3FM dit ontkent. Zendermanager Wilbert Mutsaers geeft aan dat muziekkeuzes “uiteraard niet op huidskleur worden gemaakt” maar dat luisteraars (op basis van muziekonderzoek) gewoon niet zo blij worden van rapmuziek. Oftewel “de 3FM-standaardluisteraar heeft zoiets van ‘Flikker op'” zoals je de stem van Giel hoort zeggen in ‘Zo Doe Je Dat’.

Plays genoemde artiesten

Wat nu?
Als 3FM op basis van muziekonderzoek de playlist bepaalt, dan is het waarschijnlijk dat er vooral mainstream popmuziek op de radio gedraaid blijft worden. Ik acht de kans klein dat muzikale niches (naast rap ook metal, reggae, etc.) terrein zullen winnen. Als rappers dus meer in de playlist willen worden opgenomen, moeten ze ervoor zorgen dat hiphop in het algemeen en hun nummers specifiek meer mainstream worden. Misschien toch gitaarles nemen.

Witmang

Een betere optie (om niet aan kwaliteit/ authenticiteit in te boeten) lijkt me echter om op zoek te gaan naar nieuwe business modellen, en niet teveel hopen op radioinkomsten of tientjes van Buma/Stemra. Ik verwacht dat de radio zoals we die nu kennen steeds minder populair zal worden en dat niche ‘radio’s’ op basis van persoonlijke voorkeuren van luisteraars of curatie zullen opkomen (denk aan Spotify en YouTube playlists en 22tracks). Misschien is het logisch om juist daar op in te zetten. En om het gebrek aan inkomsten te overbruggen tussen twee albums in kan een rapper misschien nog vaker dan nu een gastbijdrage te leveren aan een nummer van een andere artiest (die dan later weer een gastbijdrage levert bij de ander). Op die manier kunnen rappers een meer continue inkomstenstroom houden in plaats van afhankelijk zijn van een album en de daaruit voortvloeiende boekingen.

En hopelijk eten dan meer rappers straks kreeft.


* Ik heb alleen data van 3FM bestudeerd omdat die het best voorhanden is. 3FMfan.nl geeft steeds de top 100 gedraaide artiesten weer in een bepaalde, zelf op te geven, periode. Het is ook mogelijk om de totale playlist te downloaden, maar dat maakt de analyse behoorlijk arbeidsintensief. Het is waarschijnlijk dat niet alle platen in mijn analyse zijn meegenomen omdat “platen die niet uit de computer van 3FM komen niet worden  gemeten, evenals platen die worden gedraaid tijdens locatie-uitzendingen.” In beide gevallen verwacht ik niet dat de resultaten wezenlijk anders zouden zijn. De data in deze analyse zijn dan ook bedoeld als indicatief.

** Betrouwbare informatie over de populatie van muzikanten (en hun huidskleur) heb ik niet kunnen vinden, dus ik kan niet concluderen of de playlist van 3FM een goede doorsnede is van de totale populatie artiesten, maar persoonlijk vermoed ik dat er meer donkere artiesten zijn dan het marktaandeel van 15% op 3FM.

9 thoughts on “Data tonen aan: Fresku heeft een punt

  1. Ik moet zeggen dat, hoewel ik het eens ben dat rap weinig gerepresenteerd wordt op de radio, er toch grote fouten zitten in dit artikel die iedereen met ook maar een beetje verstand van statistiek zal zien als onzin.

    Ten eerste weet ik niet of met ‘blaka’ (zwart) alleen mensen van Afrikaanse afkomst wordt bedoeld, of dat andere mensen met een donkere huidskleur hier ook in worden meegenomen.

    Laat ik maar royaal zijn en aannemen dat het om alle mensen van niet-westerse etnische afkomst gaat, ook al neem ik daar onvermijdelijk ook bijvoorbeeld Azië in mee.

    Het percentage niet-westerse allochtonen in Nederland ligt rond de 11% (bron: https://nl.wikipedia.org/wiki/Bevolking_van_Nederland#Etnische_bevolkingssamenstelling)
    Het gaat hier dan waarschijnlijk om 1e en 2e generate allochtonen, aangezien dat de gangbare term is. Ik ben me ervan bewust dat er mensen met een donkere huidskleur in Nederland wonen die niet meer als allochtoon worden gezien, maar hier kon ik helaas niet zo snel informatie over vinden. Vandaar dat ik met de cijfers van allochtonen ben gaan werken.

    Er zal dus om en nabij een paar procent bij dit getal komen, maar dit zal (deels) gecompenseerd worden door het feit dat ik alle niet-westerse allochtonen heb meegenomen.

    We zien in de grafiek dat 13% van de gedraaide muziek door zwarte artiesten is gemaakt. Dit is dus geen enorm verschil met het percentage zwarte bevolking. Het is zelfs mogelijk dat het percentage zwarte burgers onder de 13% ligt. Mijn punt is, we hebben geen vergelijkingsmateriaal, waardoor de informatie in dit artikel nietszeggend is.

    Als tweede wordt het percentage rap in de top 100 weergegeven, dat is 2%. Maar hoeveel procent van de muziek die buiten de radio om geluisterd wordt is rap? Wat zijn de getallen op YouTube? Op Spotify? Opnieuw hebben we geen vergelijkingsmateriaal. We kunnen niks uit deze data concluderen.

    Mijn derde probleem ligt bij deze uitspraak helemaal onderaan, als disclaimer bijgevoegd: “maar het is natuurlijk aannemelijk dat er meer donkere artiesten zijn dan het marktaandeel van 15% op 3FM”
    Hoezo is dat aannemelijk? Waar haal je die cijfers vandaan? We weten hier helemaal niks over, dus het beweren dat het marktaandeel boven de 15% ligt is absoluut nergens op gebaseerd.

    Ter nuancering, het gaat hier over airplay in Nederland. Het is nou eenmaal zo dat mensen met een bepaalde etnische cultuur naar muziek luisteren met een bepaalde gedeelde achtergrond. Simpel gezegd luisteren veel blanke mensen naar “blanke muziek” en veel zwarten naar “zwarte muziek”. Dit is natuurlijk niet ideaal, maar het is de werkelijkheid. Zoals ik eerder al heb aangegeven ligt het percentage zwarte bevolking waarschijnlijk niet ver van die getal 15%, en het is goed mogelijk dat het eronder ligt.

    Maar de afwezigheid van cijfers in dit artikel is precies de reden dat het een nutteloos, zelfs waardeloos artikel is. Er worden conclusies getrokken zonder feiten of argumenten.

    Thomas Mensink, denk nog eens na. Heeft Fresku een punt? Misschien. Ik weet het niet, en belangrijker nog, jij weet het niet. We hebben allebei niet de volledige data. En dan heb ik zelfs nog meer dan jij.

    1. Ten eerste, tof dat je de moeite hebt genomen zo’n uitgebreide comment te schreven.

      Het lijkt er op dat je goed bent in statistiek maar minder goed in begrijpend lezen. De onderzoeksvraag die ik heb willen beantwoorden is: komen zwarte rappers inderdaad (zoals Fresku zegt) weinig op de radio (in dit geval 3FM)? Op basis van het feit dat 2% van de plays van/met zwarte rappers is, concludeer ik dat Fresku inderdaad een punt heeft. Ik kijk naar absolute aantallen.

      Jij hebt een punt hoor, het zou ook een mooie onderzoeksvraag zijn om te weten welk percentage rechtvaardig zou zijn om een doorsnede te zijn van de gehele populatie luisteraars of artiesten, of in vergelijking met diensten waar luisteraars zelf bepalen wat ze luisteren (YouTube, Spotify, SoundCloud etc.). Dan kijk je daar relatieve aantallen. Maar dit is dus niet wat ik heb onderzocht.

      Ik heb, kortom, inderdaad weinig vergelijkingsmateriaal omdat dat niet nodig is om mijn onderzoeksvraag te beantwoorden. Dit maakt het geen nutteloos artikel, maar een ander artikel dan jij misschien had willen lezen. De conclusies die ik trek zijn wel degelijk op basis van feiten.

      Fresku heeft een punt; het aandeel zwarte rappers op de radio is erg laag. Te laag? Hoeveel te laag? Daar is meer onderzoek en/of discussie voor nodig.

      1. Bedankt voor de reactie.

        Ik vond de statistiek die je benoemt, het precentage zwarte rappers, eigenlijk al een raar iets om te benoemen in combinatie met de twee andere statistieken.

        Laat me dit percentage van 2% zwarte rappers nog even analyseren.

        13% van de gedraaide muziek wordt dus gemaakt door zwarte artiesten. Zoals ik al vastgesteld heb is dit waarschijnlijk een redelijk normale representatie van de samenleving.

        Daarnaast is 4% van de gedraaide muziek rap. Ik weet niet of dit representatief is voor het percentage Nederlanders dat naar rap luistert, ik betwijfel het zelfs. Het zou zomaar kunnen dat dit percentage richting de 10% gaat, maar dat weet ik niet.

        Het is natuurlijk niet zo dat alle rappers zwart zijn of dat alle gedraaide zwarte muziek rap is. Het zal zeker zo zijn dat zwarte mensen een groot deel uitmaken van rapmuziek, maar hier is in dit artikel ook geen percentage van te vinden.

        Als we zien dat het percentage rap 4% is, en het percentage zwarte rap 2%, dan kunnen we hieruit concluderen dat 50% van de gedraaide rapmuziek door zwarte mensen gemaakt wordt.

        We zien echter dat van alle muziek er maar 13% door zwarte mensen gemaakt wordt. Dit houdt dus in dat, als we alleen naar rapmuziek kijken, zwarte mensen redelijk goed rerepresenteerd zijn met 50% (behalve als het van alle rappers een stuk meer dan 50% zwart is, maar hier is nogmaals geen statistiek over te vinden in het artikel).

        Dus de enige conclusie die uit dit artikel eventueel, maar zonder zekerheid, te trekken zou kunnen zijn is dat geen enkele vorm van rap goed gerepresenteerd wordt. Maar het concluderen dat juist de zwarte rappers de dupe zijn hiervan is oneerlijk, tenzij er concrete cijfers gegeven worden die laten zien dat het leeuwendeel van de rap door zwarten gemaakt wordt. Dit zou goed kunnen, maar als dit niet in het artikel aangegeven wordt, is het een conclusie die men niet mag trekken.

        Al met al kunnen we de volgende conclusie trekken uit de data in dit artikel: het zou kunnen dat rap weinig gerepresenteerd wordt op de radio, maar we weten dit niet zeker aangezien we geen cijfers hebben over het percentage rap dat onder de samenleving geluisterd of gemaakt wordt. Daarnaast is het dus onmogelijk om te concluderen dat het hier alleen zwarte rappers betreft, aangezien zij 50% van de gedraaide rapmuziek maken. Natuurlijk zijn zwarte rappers onder andere de dupe hiervan, maar zeker niet meer dan blanke of anders gekleurde rappers, tenzij er wordt aangetoond dat de overgrote meerderheid (in Nederland populaire) rap door zwarten wordt gemaakt. Nogmaals, dit zou kunnen, maar dit toon je niet aan in dit artikel.

  2. Als van alle top 100 plays 4 procent rap is, en van alle top 100 plays 2 procent rap en donker is, dan is dus de andere 2 procent rap en blank. Dan is vooral het probleem rap en niet zwart/wit toch?

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s